O panorama da intelixencia artificial (IA) na docencia en galego

Aquí tes unha breve análise sobre o panorama das TIC e en especial a intelixencia artificial (IA) na docencia en galego, abordando as compañías implicadas, os modelos dispoñibles e o seu uso preferente, as dependencias existentes e as estratexias despregadas. Non se pretende crear un censo exhaustivo senón máis ben presentar unha visión crítica do momento actual, contrastando os anuncios coa realidade documentada.

🏢 Quen está a mover a IA en galego

O ecosistema de IA aplicada á educación en Galicia estase a articular en torno a dúas grandes iniciativas públicas e un incipiente tecido empresarial, e mobilizando tamén a grandes empresas tecnolóxicas.

Aínda así é evidente que persiste unha fenda considerable entre o volume de anuncios institucionais e a súa materialización nunha presenza web robusta, aberta e verificable.

Como xa comentei o ecosistema estase a articular en torno a:

• Iniciativas públicas

  • EdugalIA: o macroproxecto de xestión educativa
    É a iniciativa estrela da Xunta, presentada como "a maior iniciativa de IA ao servizo da mellora educativa de todo o Estado". Os seus obxectivos declarados son:

  • Aplicar a IA para reducir a burocracia docente e loitar contra o abandono escolar temperán mediante a análise de datos masivos (expedientes, asistencia, notas, datos socioeconómicos).

  • Crear un expediente académico dixital único para cada estudante.

  • Desenvolver unha plataforma de asistencia virtual para procesos administrativos que funcione en galego e castelán.

    O proxecto conta cun orzamento de 16,5 millóns de euros (6,6 da Xunta e 9,9 de fondos FEDER) e atraeu a 18 empresas, incluíndo grandes contratistas como Indra, NTT Data, Telefónica, Neoris, HP ou Fujitsu. Tamén participan varias Unións Temporais de Empresas (UTEs) formadas por firmas como Mainjobs, Ticsmart, Plexus, Altia, Bahía Software, One Million Bot, Sercaman, Ghenova Digital e Ghenova Ingeniería. A primeira fase de I+D desenvolverase entre 2026 e 2028, e a implementación entre 2028 e 2030.

  • O Proxecto Nós: a infraestrutura lingüística
    Liderado pola USC e a Xunta, é a iniciativa máis sólida en canto a recursos lingüísticos abertos. Os seus logros inclúen:

  • Máis de 3.000 horas de voz recompiladas para recoñecemento automático da fala (ASR).

  • Catros voces sintéticas de alta calidade en código aberto, algunhas xa integradas na plataforma educativa cREAgal.

  • Modelos de linguaxe Carballo de altas prestacións en galego e código aberto.

  • Un tradutor neuronal galego-castelán-inglés e unha ferramenta para avaliar a presenza do galego nos grandes modelos de IA.

• Iniciativas empresariais emerxentes

  • Vivid (O Porriño): Desenvolveu o primeiro asistente de voz nativo en galego, capaz de recoñecer acentos, gheada e seseo.
  • Imaxin, OSIX e Dimensiona: Empresas galegas que presentaron proxectos de avaliación de tradución automática, corrección automática de textos en galego e sistemas de recuperación de información.En concreto a empresa Dimensiona desenvolveu Estud-IA, unha plataforma que combina IA xenerativa e predictiva para ofrecer unha aprendizaxe máis personalizada, inclusiva e eficiente.

⚙️ Dependencias e uso preferente: riscos e ferramentas

Aínda que existen ferramentas locais para usos específicos, a implantación da IA na docencia galega ten unha forte dependencia de grandes provedores tecnolóxicos internacionais,.

• Dependencia tecnolóxica: A formación do profesorado da Universidade de Vigo céntrase nos principais chatbots do mercado, operados por xigantes como OpenAI, Google, Anthropic e Meta. Esta dependencia implica que a calidade da lingua galega e a dispoñibilidade das ferramentas están ligadas ás decisións e actualizacións destas compañías estranxeiras.

• Ferramentas e uso preferente: Para paliar a falta de adaptación dos modelos xerais ao contexto galego, xorden iniciativas locais. Destacan as "skills" (instrucións de sistema) deseñadas para o profesorado de Formación Profesional (FP), que son compatibles con ChatGPT, Gemini ou Claude. O seu uso preferente é automatizar tarefas como a creación de materiais didácticos técnicos e a xestión da burocracia de plataformas como PROENS. Ademais, existe un directorio de "GPTs" útiles para consultas administrativas, lingua galega e creación de materiais, creado por docentes para docentes.

Algúns modelos dispoñibles e o seu rendemento en galego: Un estudo de MaisMedia (2026) avaliou o rendemento de cinco modelos líderes en galego. Os resultados da puntuación sobre 100 son os seguintes:

• DeepSeek: 100
• Claude Sonnet: 99
• ChatGPT: 99
• Gemini 3.6 Flash: 98
• Copilot (Smart): 95

Aínda que os resultados son altos, o estudo subliña que os erros máis comúns xa non son cambios de idioma, senón calcos sintácticos e fallos de concordancia (por exemplo, usar o xerundio progresivo "estamos xestionando" en vez da forma normativa "estamos a xestionar").

🎯 Estratexias para unha IA en galego con sentido

As estratexias para integrar a IA na docencia van máis alá da simple adopción de ferramentas e buscan unha transformación estructurada.

• Estratexia da Xunta de Galicia:

  • Marco ético e normativo: Galicia está a traballar nun marco ético para o uso da IA e na Lei de desenvolvemento e impulso da IA, que regulará a Oficina de Intelixencia Artificial de Galicia.
  • Integración curricular: Foi a primeira comunidade autónoma en desenvolver materias específicas de IA nos currículos de Primaria, Secundaria e Bacharelato.
  • Formación docente: A Universidade de Vigo, por exemplo, impartiu un curso en galego sobre IA xenerativa para o seu profesorado, cunha abordaxe práctica que inclúe a creación de prompts e a análise crítica de riscos.

• Estratexia universitaria: A Universidade de Vigo (UVigo) está a desenvolver unha estratexia propia que busca establecer un marco académico común para o uso da IA na docencia, fixando principios e criterios mínimos compartidos en todas as titulacións.

En resumo, o camiño cara a unha IA na docencia en galego parece avanzar a través de grandes contratos públicos que mobilizan a empresas punteiras, mentres que a dependencia de modelos globais se contrarresta con formación específica en galego e a creación de ferramentas locais por parte do propio profesorado.

🔍 A realidade: fendas entre o discurso e a práctica

Agora ben, unha análise crítica (so!) revela dificultades estruturais que cuestionan a profundidade e a sostibilidade deste ecosistema.

• A dependencia tecnolóxica e a ausencia de soberanía real
  Aínda que o Proxecto Nós xera recursos abertos, a formación do profesorado céntrase nos chatbots comerciais de OpenAI, Google, Anthropic e Meta, empresas que non teñen o galego como prioridade. O sindicato CCOO alerta explicitamente do risco de aceptar "modelos baseados en software opaco ou dependente de empresas privadas sen control público". A ferramenta Vivid, aínda que galega, depende da tecnoloxía de código aberto LiveKit, o que evidencia que mesmo as iniciativas locais se constrúen sobre infraestruturas externas.

• O financiamento: unha asimetría preocupante
  O Goberno central investiu 3,4 millóns de euros no Proxecto Nós desde 2023 a través do CiTIUS e o ILG. Pola contra, o PSdeG denunciou en abril de 2026 que "Madrid puxo case 3,5 millóns, a Xunta nin un euro desde 2023" para a IA en galego, esixindo un cronograma con obxectivos, accións e orzamento. Aínda que a Xunta promoveu o Proxecto Nós, a súa achega económica directa a esta liña específica é cuestionada. A dependencia de fondos europeos e estatais é, polo tanto, moi elevada.

• A ausencia dun itinerario formativo sólido para o profesorado
  CCOO Ensino subliña que "a Consellería non definiu ningún itinerario formativo sólido para o profesorado". A formación existente é fragmentaria: un curso na UVigo, un plan de capacitación que inclúe un "Itinerario en IA para FP", e materiais elaborados por docentes de forma voluntaria. Non hai unha estratexia integral, obrigatoria e recoñecida con horas lectivas para todos os niveis educativos.

• A fenda entre a investigación lingüística e a aula
  O Proxecto Nós xera recursos extraordinarios (voces sintéticas, modelos de linguaxe, tradutores), pero a súa transferencia real ao día a día das aulas é mínima. As voces sintéticas intégranse en cREAgal, pero non hai evidencia dun uso xeneralizado. As "skills" para FP e os "GPTs" creados por docentes son iniciativas individuais e illadas, non unha política institucional. A comunidade educativa percibe que a IA chega "pola porta da propaganda" en lugar da planificación.

• A ausencia de presenza web e transparencia
  Como se pode constatar, moitas destas iniciativas teñen unha presenza web escasa. O proxecto EdugalIA, a pesar do seu orzamento millonario, non dispón dun portal público con información actualizada sobre o seu estado, os seus indicadores de progreso ou os resultados preliminares. A información dispoñible provén de notas de prensa, PDFs institucionais e comparecencias parlamentarias, non dunha plataforma de seguimento accesible. Esta opacidade dificulta a avaliación cidadá e a participación da comunidade educativa, algo que distintos axentes demandan explicitamente.

⚠️ Riscos e incertezas que non se abordan

• Prexuízos (sesgos) algorítmicos: O experto Julio García Comesaña, en relación co proxecto EdugalIA, alertou sobre "quen adestrará" a esa IA, xa que "pode dar lugar a sesgos á hora de detectar patróns e, polo tanto, a tomar decisións erróneas".
• Privacidade e protección de datos: Tamén, e sobre todo, en relación co proxecto EdugalIA; o sistema baséase en décadas de rexistros de matrícula e datos socioeconómicos o que xera unha inxente masa de datos que poden ser usados de xeitos moi variados. Aínda que se fala de anonimización, non hai auditorías públicas independentes que a avalíen.
• Precariedade laboral: O sindicato CCOO advirte que a IA pode "aumentar a carga administrativa" se non se regula, e esixe que se aborde na Mesa Sectorial para garantir os dereitos laborais.

💎 Conclusión

Galicia está a construír unha infraestrutura lingüística de primeiro nivel (Proxecto Nós) e un macroproxecto de xestión educativa (EdugalIA) que, sobre o papel, sitúan a comunidade na vangarda. Con todo, a realidade mostra unha fenda persistente entre os recursos xerados e a súa aplicación efectiva na aula; unha dependencia estrutural de fondos estatais e de tecnoloxías privadas externas; unha ausencia de transparencia e presenza web que dificulta o escrutinio público; e unha falta de formación docente integral que ameaza con converter a IA nunha ferramenta burocrática máis que nun motor de calidade educativa e normalización lingüística.

O reto non é tecnolóxico, senón político e organizativo: garantir que os recursos lingüísticos cheguen ás aulas, que o profesorado teña formación e tempo, e que a cidadanía poida avaliar o que se está a facer cos fondos públicos.

Se queres afondar nalgún aspecto concreto —como as críticas sindicais, a letra pequena do EdugalIA ou as ferramentas dispoñibles en galego—, indícao.

A continuación preséntase unha relación estruturada cos URL localizados, a data de publicación (cando é verificable) e unha avaliación do estado actual a outubro de 2026.

1. Proxectos institucionais

2. Marco normativo e estratéxico

3. Empresas tecnolóxicas galegas

4. Iniciativas complementarias e recursos técnicos

5. Notas sobre a fenda entre o anunciado e o verificable

A táboa revela un patrón claro:

1. O Proxecto Nós é a única iniciativa con presenza web robusta, actualizada e en galego. Ten portal propio, sección de novas, recursos técnicos en repositorios abertos (Hugging Face) e documentación de actividades formativas.

2. EdugalIA ten un portal institucional estático. A información está dispersa en PDFs, ligazóns a plataformas de contratación e notas de prensa. Non hai un panel de seguimento público con indicadores de execución, a pesar de xestionar 16,5 millóns de euros.

3. As empresas galegas teñen presenza web desigual. Imaxin e Dimensiona teñen webs corporativas funcionais. Vivid e OSIX Tech carecen de portal propio de documentación ou API pública: a súa visibilidade depende de cobertura xornalística ou de directorios de terceiros.

4. A Lei de Educación Dixital está en tramitación (anteproxecto de xuño de 2026). O seu texto non está publicado nun portal único de lexislación con versión consolidada; a información provén de notas de prensa e do portal edixgal.com.

5. As iniciativas máis próximas á aula (skills para FP, GPTs para docencia) non teñen presenza web institucional. Son esforzos individuais de docentes que non foron absorbidos por ningún catálogo ou repositorio público de ningunha consellería.

Esta dispersión e opacidade non é un accidente: reflicte un modelo de gobernanza da IA educativa baseado na comunicación institucional máis ca na transparencia e a participación. A información existe, pero está fragmentada e require un esforzo de reconstrución por parte da cidadanía para ser avaliada.

Curiosidade: non son poucos os recursos que se presentan en castelán e non en galego.